1 De kleine Geschiedenis van Arnhem voor dummies
Stedenbouwkundige Wim Lavooij schreef ‘de kleine geschiedenis van Arnhem voor dummies’. In de Herberg moet blijken of de Arnhemmers hun stad kennen of gewoon dummies zijn. Wim heeft 10 vragen opgesteld die op twee wijze kunnen worden beantwoord: een groen of een rood antwoord. De enige die negen vragen goed beantwoordt is Janus Raaijmakers, die helaas bij de laatste vraag toch de verkeerde kaart trekt. Niettemin proficiat Janus!
2 Tastbaar verleden
Martijn Defilet, stadsarcheoloog, met zijn medewerkers, heeft het druk met opgraven in de zuidelijke binnenstad. Archeologisch onderzoek op het Kerkplein, de Helstraat (Minnebroeders klooster met skelet van kloosterling), later ook langs het Jansbeek tracé via Beekstraat en Kerkplein naar de Rijn. Ongekend grote opgraving op het Kerkplein als gevolg van nieuwbouw van Focus theater en woningen. Sporen die teruggaan tot het jaar 1000 nC. Tegenwoordig onbekende namen van straten als Harme Warm steeg en Klokkensteeg. De beek zit mudvol met vondsten. Iedere dag zijn er ontdekkingen: een gaaf protosteengoed kannetje uit de 13e eeuw als tastbaar verleden, resten van drie watermolens, Romeinse paalsporen met terra sigliata aardewerk, etc. Martijn introduceert Lise Noorda van de Archeohotspot in het Erfgoedcentrum. Zij vertelt over livestream beelden van de opgravingen die in het Erfgoedcentrum elke dinsdag en donderdag worden getoond. Elke woensdag en vrijdag worden ook vondsten getoond in de rode archeologie kiosk ter plekke. Op facebook te volgen. Zoeken op Archeohotspot.
3 J. W. C. Tellegen: Grootste Arnhemmer
Wim Lavooij (stedenbouwkundige) bijt de spits af en presenteert zijn kandidaat: Jan Willem Cornelis Tellegen (1859-1921), sociaal liberaal in hart en nieren. Tien jaar is Tellegen Directeur Gemeentewerken Arnhem en heeft in die tijd belangrijke zaken gerealiseerd, zoals de aanleg van riolering en de sanering van Klarendal. Als bestuurslid van Openbaar Belang maakt hij bovendien een stadsplan voor Lombok en Klarendal en bouwt er woningen. Maar vooral zorgt hij ervoor dat het park Sonsbeek niet aan krottenbouw wordt geofferd en voor een deel voor recreatie wordt bestemd. Na Arnhem vertrekt hij in 1901 naar Amsterdam en wordt daar in 1915 burgemeester waar hij samen met wethouder F. Wibaut betere behuizing voor arbeiders realiseert in de Amsterdamse School stijl. Door de introductie van erfpacht kunnen de grondprijzen laag blijven zodat er veel geld kan gaan naar de woningbouw. Tellegen sterft in het harnas in 1921. Wim besluit zijn betoog met de opmerking: ‘Dat we hier op deze plaats in het Sonsbeekpark samenzijn hebben we aan Tellegen te danken. Tellegen mijn man, mijn held.’
4 H. A. Lorentz: Grootste Arnhemmer
Paul Scholten (burgemeester Arnhem 1989-2001) introduceert zijn kandidaat: Hendrik Antoon Lorentz (Arnhem 1853-Haarlem 1928) geboren in de Steenstraat. Hij is een zeer goede leerling, zijn proefwerken dienen als ‘mal’ voor de andere leerlingen. Na zijn eindexamen op de Gemeente HBS gaat hij op zijn 16e natuurkunde studeren in Leiden. Zijn kandidaats haalt hij magna cum laude. Lorentz promoveert 23 jaar oud. 3 jaar later wordt hij benoemd tot hoogleraar in de theoretische natuurkunde en is dat 30 jaar lang. In 1902 ontvangt Lorentz de Nobelprijs voor de natuurkunde voor zijn elektronentheorie. Hij geniet vanaf dat moment enorme internationale bekendheid, spreekt vele talen en reist per boot naar verre oorden ivm zijn vakgebied. Hij raakt dik bevriend met collega wetenschappers als Marie Curie en Albert Einstein. De laatste zegt over hem ‘voor mij betekende hij meer dan alle anderen die ik heb ontmoet.’ Lorentz heeft vele functies en is o.a. verbonden aan de Teylers stichting in Haarlem als Curator van het Natuurkundig Laboratorium en het directoraat van het museum. Hij is voorzitter van de commissie die belast is met de aanleg van de afsluitdijk. Zijn berekeningen daartoe kloppen tot achter de komma. Paul zegt daarover: ‘Vandaar dat we nu rustig achter de dijk kunnen zitten. Dat is Arnhem op zijn best, niet alleen hier maar overal in de hele wereld kwam je Lorentz tegen.’ Lorentz overlijdt in 1928 aan een hartstilstand. Twee jaar later neemt de toenmalig burgemeester S.J.R. de Monchy het initiatief voor een standbeeld in het Sonsbeekpark.
5 Hans Kolfschoten: Grootste Arnhemmer
Fred van Kan (directeur Gelders Archief) presenteert Mr. H.A.M.T. (Hans) Kolfschoten (1903-1984), burgemeester van Den Haag. Hij wordt in 1903 in Arnhem geboren in een elitaire katholieke familie. Zijn vader is er raadslid en wijnhandelaar. Wat dat betreft heeft de familie al betekenis. Hij komt in 1957 naar Den Haag. Fred: ‘en een paar maanden later ben ik geboren. Er was voor mij maar een burgemeester en dat was Kolfschoten.’ Kolfschoten staat symbool voor een aantal Arnhemse burgemeesters die van Arnhem naar Den Haag vertrekken: Baron Sweerts de Landas in 1904, daarna De Monchy in 1934, nu net Pauline Krikke en ook nog de opvolger van Kolfschoten, Victor Marijnen, ook een Arnhemmer. Zijn komst naar Den Haag veroorzaakt een oproer onder de protestanten: Kolfschoten is katholiek. Na de reformatie is er nooit een katholieke burgemeester in Den Haag geweest. Hij wint echter de harten van de Hagenaren zoals hij zelf zegt ‘je moet verbinden, hoe dichter bij de mensen, hoe beter’. Hij was een groot bestuurder. Kolfschoten overlijdt in 1984. Fred: Tot op de dag van vandaag wordt hij als de grootste burgemeester alle tijden geroemd. Voor mij is hij dan ook de grootste Arnhemmer aller tijden’.
Zeepkist Meldingen
1 Tine Verheggen en Clarien van Harten presenteren KIJKwijzer van het Erfgoedcentrum: Van 20 januari tot en met 31 maart kan men iedere vrijdag om 11.00 uur en zondag om 14.00 uur aansluiten bij één van de KIJKwijzers van het Erfgoedcentrum. Tijdens een instaprondleiding van een half uur delen actieve 60-plussers kennis en ervaring met jou over de collectie van het Erfgoed centrum en de geschiedenis van Gelderland. Deelname is gratis. Meld je bij binnenkomst bij de balie.
2 Hans Timmerman presenteert het programma van het Erfgoedcentrum Expositie 100 jaar De Stijl in het Erfgoedcentrum Rondleiding zondag 5 maart 14.00 uur. Aanmelden niet nodig. Gratis Ontdek Mondriaan en de geheimen van Rozet 25 februari t/m 14 mei. Gratis. Tijdens openingstijden Erfgoedcentrum Boven de winkels, een mooi stukje Arnhem vanuit een ander perspectief bekeken Foto’s van Lydia Deckers en Andreas Kretschmeier in de doorgang naar de Historische Kelders, Erfgoedcentrum. 23 februari t/m 30 april. Gratis Van Korenmolen tot Korenmarkt, op zoek naar sporen uit het verleden van Arnhem. Donderdag 16 maart 19.30-21.30 uur. Kosten € 5. Aanmelden: http://www.bibliotheekarnhem.nl/agenda Erfgoedcentrum Rozet.
3 Meet Becker wijst ons op de lezingen van Prodesse Conamur: 24 februari ‘Vitesse als vertegenwoordiger van de stad Arnhem’, door Jelle Zondag en Jon Verriet. 31 maart Van ‘de leggende hen op Heijenoord tot in de Tweede Kamer’ over het verenigingsleven in de politiek, door Adriaan van Veldhuizen. Om 20.00 uur in de Molenplaats. Zie ook http://www.prodesse.nl
4 Bob Roelofs vermeldt de Nieuwscafé’s van 24 februari (Armoede in Arnhem) en 31 maart, van 17.00-18.00 uur in de Molenplaats. Nieuwscafé’s vinden elke laatste vrijdag van de maand plaats.
5 In de winter van 1942, nu 75 jaar geleden, kwamen ouders en leraren van de Van Löben Selsschool aan de Dalweg in Arnhem in opstand tegen de Duitse bezetter. Laurens Kruizinga, verhalenverteller ('vertelopa') van het Nederlands Openluchtmuseum, brengt de dramatische gevolgen van die verzetsdaad in beeld in een spannend jeugdboek, met een lovend voorwoord van Jan Terlouw. Het boek draagt de titel 'Afblijven..!! Het is onze school!'. Het wordt binnenkort verspreid over alle basisscholen van Arnhem.
6 Janus Raaijmakers: het Museum Arnhem sluit aan bij de landelijke viering ‘100 jaar de Stijl’ met een museaal overzicht van Peter Alma. Nog tot 19 maart 2017
7 Hanni Stolker, beeldend kunstenaar zoekt steun voor een crimi op RTV Arnhem dat zich in Arnhem afspeelt.
8 Paul Scholten meldt zijn verhuizing naar Arnhem. Wie weet een bescheiden woning voor hem?