1 drieluik geschiedenis van Arnhem
Discussie over Arnhemse geschiedenis Het derde deel is eigenlijk het tweede, omdat het laatste deel het eerst uitkwam. Het deel dat ik het eerst in handen nam verscheen alweer een jaar of wat geleden. Wat Arnhem voortaan heeft te bieden is een hinkstapsprong in de geschiedenis. Geert Kruideren Dit 'snelsonnet' ontstond naar aanleiding van een typering van Jan de Vries tijdens het debat over het laatst verschenen (tweede) deel van de Geschiedenis van Arnhem.
2 Geheimagent J.J.Zomer
Lezing van Wim Meijerink over geheimagent Johan Jacob Zomer; 1921 - 1942
Jacob Johan Zomer werd geboren te Probolingo (Java, Indonesië) op 6 november 1920. Korte tijd later repatriëerde het gezin Zomer naar Arnhem, Kastanjelaan 7, waar Johan naar de lagere school aan de Spijkerstraat en nadien de Lorentz HBS in de Schoolstraat ging. Nadien was hij student aan de Landbouwhogeschool te Wageningen. Hij werd adelborst en stak op 14 mei 1940 met zijn eenheid over naar Engeland. Als marconist werd hij op 13 juni 1941 in de omgeving van Vledder gedropt. Bij het overseinen van berichten werd hij te Bilthoven gearresteerd. Op 31 augustus 1941 werd hij binnengebracht in het politieke gevangenenblok, in de volksmond "Oranjehotel" te Scheveningen. In maart 1942 werd hij overgebracht naar een Jezu ïtenklooster in Maastricht. Ter dood veroordeeld bij het "Ordedienst" proces. Op 8/9 mei 1942 werd hij overgebracht naar het concentratiekamp Sachsenhausen bij Berlijn. In Sachsenhausen was het procedure de ter dood veroordeelden bij aankomst in het weekend direct te executeren op de fusilladeplaats (Station Z), niet ver verwijderd van het gevangenkamp. De opzet was geheim te houden voor de kampgevangenen welke personen waren gefusilleerd.In de zomer van 1941 werd de omgeving Vledder-Boschoord plotseling betrokken in een gebeurtenis, die voor deze streek een catastrofe had kunnen worden. In de zomernacht van de 13e juni werden velen in hun slaap gestoord door een laag overkomend vliegtuig, dat met brullende motoren zijn weg zocht boven de regio. De nachtelijke herrieschopper was bezig aan een speciale missie, maar dat konden de wakker geworden bewoners van de streek natuurlijk toen niet bevroeden. Op een enkeling na zou men pas na de oorlog vernemen, wat het doel van dit toestel was geweest. Het vliegtuig, een Armstrong Whitworth Whitley was opgestegen van een geheim vliegveld ergens in Engeland. Dit vliegveld werd alleen gebruikt door de zogenaamde SD-squadrons. De letters SD hadden natuurlijk niets te maken met de lugubere letters SD, die wij hier zo goed kenden. Voor ons waren ze de afkorting van de gevreesde Duitse Sicherheitsdienst. Een instelling waar niet veel goeds van te verwachten was. De Engelse letters SD betekenden Special Duties en werden gebezigd bij een paar squadrons vliegtuigen voor speciale geheime opdrachten. Die waren gestationeerd op het zeer geheime vliegveld Tempsford in het zuiden van Engeland. Naast het lawaai van het overvliegende toestel gebeurde er ook iets dat helemaal geen geluid maakte en wat dientengevolge de wakker geworden slapers totaal ontging. Twee parachutes kwamen naar beneden en even later waren twee jonge mannen geland op Drentse bodem. Beiden waren Nederlanders en na de capitulatie in de meidagen hadden ze kans gezien uit te wijken naar Engeland om daar vervolgens een opleiding te volgen tot geheim agent.Die opleiding tot geheim agent werd in de nacht van de 13e juni 1941 bittere werkelijkheid voor de beide jongemannen en dat wisten ze beiden drommels goed. Als ze door de Duitsers gesnapt zouden worden zou er geen pardon zijn. Eén van de beide had tevens een opleiding genoten als radiotelegrafist en tot zijn gedropte uitrusting behoorde een complete zender/ontvanger voor de verbinding met Engeland. De bedoeling was om zo veel mogelijk gegevens, die militair belangrijk waren, door te spelen naar Engeland. Degene die de zender/ontvanger zou bedienen, de radio-operator was in dit geval de Sergeant Adelborst Johan Jacob Zomer, de functie van de tweede man Wiecher Schrage zou zijn het verzamelen van de militaire informatie. Na het verstoppen van de parachutes en de apparatuur kwamen ze terecht op de boerderij van de familie Nijsing, na eerst bij een verkeerde boerderij aangeklopt te hebben. Vervolgens zijn de beide agenten met hun apparatuur uiteindelijk vertrokken naar het midden van het land. Schrage werkt onder de naam Kees Visser aan de uitbreiding van een spionageorganisatie en duikt onder bij mevrouw Boon in Bilthoven, in Amersfoort bij Daan Mulock Houwer, die in de directeurswoning bij instituut Zandbergen woont, en Cees Sisselaar, oud KNIL-kapitein. Na een paar maanden wordt Zomer in Bilthoven tijdens het zenden door een peilwagen van de Duitsers uitgepeild en gearresteerd. Op 11 mei 1942 wordt hij in het concentratiekamp Sachsenhausen bij Berlijn gefusilleerd.Na de arrestatie van Zomer heeft Schrage geen zendcontact meer; hij besluit terug te gaan naar Engeland. Op 13 november 1941 vertrekt hij samen met Cor Sporre vanaf de Hondsbossche Zeewering. De dijkgraaf en opzichter Jan Bellis vervulde een sterk coördinerende rol in het noorden van Holland bij de oversteekpogingen van Engelandvaarders. Van Schrage en Sporre heeft niemand ooit meer iets vernomen. Naar men aanneemt, zijn beiden omgekomen op de Noordzee. Sluiten
Bron: Museum Engelandvaarders Noordwijk Stichting Stellingwarver Schrieversronte, Berkoop/Oldeberkoop (oorlogsgravenstichting.nl/personen)
Zeepkist Meldingen
1 Susan Haag (Het Gilde) Graag maak ik als gids en bestuurslid van Gilde Stadswandeling Arnhem gebruik van de mogelijkheid om iets te vertellen over de doelstellingen van het Gilde en het werken als gids in Arnhem. Ik wil mensen oproepen zich als gids aan te melden. www.wandeleninarnhem.nl
2 Mieke Gresnigt Voor het Historisch Museum Arnhem - in samenwerking met de Volksuniversiteit, de Gelderland Bibliotheek en het Gelders Archief – ben ik bezig met het maken van een tentoonstelling over ontmoetingsplekken in de wijk.
3 Clarien van Harten "Schrijf eens op wat je gedurende de 25 jaar dat je in Elst woont, zoal hebt meegemaakt." Dat was de opdracht die ik van uitgeverij Belluci kreeg. Zo ontstond Amsterdam - Elst, een gefingeerd dagboek, geschreven door Sofia. Zij verhuist vanuit de Randstad naar het idyllische dorpje Elst, en probeert daar te wortelen. Het interessantst vond ik het historische aspect: Wat is er sinds 1982 veranderd in de Overbetuwe? Wat herinner ik mij en in hoeverre kloppen die herinneringen met 'de werkelijkheid'? Dankzij publicaties van Marithaime en andere historische kringen heb ik diep in de geschiedenis van het Overbetuwse land kunnen duiken, waarbij vele schitterende historiën boven water kwamen. Amsterdam – Elst, door: Clarien van Harten Uitgeverij Belluci, Arnhem 2008
4 Paul Aalbers (Prodesse Conamur) Ruim honderd jaar geleden werd de schrijver en hoofdredacteur Arnhemse Krant Gerard Keller (1829-1899) op Moscowa begraven. Keller heeft zijn sporen voor de Rijnstad verdiend. Hij mag niet vergeten worden: een pleidooi voor een grafmonument voor deze veelzijdige schrijver. Ieder die wil bijdragen aan de restauratie van zijn grafmonument is welkom te storten op de rekening van Prodesse Conamur 884435 t.n.v. Kees Cramer met vermelding ‘Kellermonument’.
5 Kees Hin (Stichting Klinker) De Stichting Klinker wil in Meinerswijk activiteiten en evenementen organiseren in de prachtig gerenoveerde historische steenfabriek. Na jaren van verval is dit industriële erfgoed weer opgeknapt, maar het lukt nog niet echt om er een swingende bestemming aan te geven. Klinker zoekt hulp, financiële steun en creatievelingen die de steenfabriek weer tot leven brengen. www.stichtingklinker.nl.
6 Klaas Schreuder (Prodesse Conamur) De Prodesseprijsvraag voor Arnhemse geschiedenis is een opstelwedstrijd voor middelbare scholieren over de Arnhemse geschiedenis. Voor de prijsvraag mogen scholieren van 12 tot (ongeveer) 18 jaar opstellen, video's, powerpointpresentaties etc. insturen over lokale, historische onderwerpen. De prijsvraag is een mooie uitdaging voor scholieren om vijf redenen: 1. het is leuk om zelf onderzoek te doen 2. je werk wordt beoordeeld door een deskundige jury 3. je kunt 100 tot 400 euro winnen 4. je krijgt een prijs uitgereikt door de burgemeester of een wethouder 5. er is kans op dat je werkstuk gepubliceerd wordt in het Arnhems Historisch Tijdschrift (voorheen Arnhem de Genoeglijkste). Het bestuur van Prodesse Conamur hoopt op minstens 100 inzendingen in 2010
7 Hans van Aalten (radiorubriek EN TOEN) Ik laat een stukje video zien van een 89-jarige Eldenaar die een oud versje uit het hoofd voordraagt en stel het op prijs Arnhem e.o. bekend te maken met het wekelijkse uurtje Arnhems verleden op de radio. Vaste rubrieken: Keek op de Week en Zwarte Bladzijde en verder interviews en reportages van de historische actualiteit in Arnhem en buiten de stadsmuren.RTV-Arnhem, 93.1 op de kabel, 105.9 op fm. www.rtv-arnhem.nl
8 Margriet van Leeuwen (de Gelderland Bibliotheek) Op 28 november gaan we weer schatgraven in de bibliotheek. In de kelder van Bibliotheek Arnhem Centrum worden papieren schatten bewaard die 1000 jaar geschiedenis bestrijken. Het gaat om 43.000 handschriften en oude drukken uit Gelderse kloosters, de boekerij van het Hof van Gelre, de vroegere universiteit van Harderwijk en het Arnhems Historisch Genootschap Prodesse Conamur. Op 28 november om 14.00 uur wordt er een rondleiding in dit magazijn gegeven en worden onze schatten getoond. Momenteel is er in de Gelderland bibliotheek een tentoonstelling te zien over de atoomschuilkelder uit de wijk Klarendal. In september is deze schuilkelder opengesteld voor publiek. De Stichting Wijken voor de Kunst heeft hier een kunstproject georganiseerd. Dat was een groot succes! Nu is het mogelijk om via de vele foto’s, opgetekende verhalen en herinneringen van wijkbewoners, tekeningen van kinderen en de foto’s van de kunstprojecten van Wijken voor de Kunst, de schuilkelder van dichtbij te zien. De tentoonstelling duurt de hele maand november.
9 Luuk Broer (namens Edwin van Brakel van Museum Vliegbasis Deelen) Dit Museum wordt al 15 jaar gerund door bevlogen vrijwilligers, vrijwilligers die zowel voor de inrichting, de exploitatie en de openstelling van het museum zorgen als voor de research en de documentatie over de activiteiten op en rond de vliegbasis in met name de Tweede Wereldoorlog. In het nieuwe beleidsplan geeft de Stichting aan te willen professionaliseren en te willen verhuizen naar het Messgebouw en de Radartoren op het Kamp Koningsweg Noord, het door Defensie verlaten KKN-terrein aan de Koningsweg. Daar wil de Stichting de historie en de actualiteit van Vliegbasis Deelen laten zien: van de periode 1910-1940, van Fliegerhorst Deelen in WO2, van het gebruik tijdens de Koude Oorlog tot de periode van Luchtmobiele Brigade nu. Voor de uitvoering van dit ambitieuze beleidsplan is geld nodig en het stichtingsbestuur heeft een lobby opgezet o.a. naar gemeente en provincie. Op dit tijdstip is een delegatie van Provinciale Staten van Gelderland op bezoek in het Museum.
10 Theo Beneder (Boekhandel ONGERIJMD) Biografie van Johnny van Doorn “Oorlog en Pap” door Nico Keuning. Op zaterdag 21 november heeft inmiddels een ‘happening’ plaatsgevonden op het Johnny van Doornplein, gevolgd door een signeersessie in boekhandel Ongerijmd.